PRESSJE.TV / Furkan Abdula
Kur flasim për digjitalizimin e shtetit, një emër që shfaqet gjithmonë në krye është Estonia. Ky vend i vogël baltik, me një popullsi prej rreth 1.3 milionë banorësh, ka arritur të kthehet në një prej shoqërive më të avancuara digjitale në botë. Ajo që filloi si një domosdoshmëri pas shkëputjes nga Bashkimi Sovjetik në vitet ’90, u shndërrua në një vizion strategjik që i dha Estonisë një epërsi të jashtëzakonshme në administrimin publik, pjesëmarrjen qytetare dhe inovacionin teknologjik. Pyetja që lind natyrshëm është: Çfarë mund të mësojë Ballkani nga ky transformim?
E-shteti nuk është utopi
Në Estoni, mbi 99% e shërbimeve publike janë të disponueshme online. Nga deklaratat tatimore që bëhen për më pak se pesë minuta, deri te nënshkrimi digjital i kontratave, regjistrimi i një biznesi apo votimi elektronik në zgjedhje – qytetarët nuk kanë nevojë të qëndrojnë në radhë ose të përballen me burokraci të panevojshme.
Suksesi i Estonisë nuk qëndron vetëm në teknologji, por në ndërtimin e besimit midis shtetit dhe qytetarëve. Platforma si “X-Road”, që lejon ndërveprimin e sigurt të të dhënave ndërmjet institucioneve publike, janë ndërtuar mbi parimin e transparencës dhe sigurisë. Çdo qytetar ka të drejtë të dijë kush ka hyrë në të dhënat e tij dhe për çfarë qëllimi.
Çfarë pengon Ballkanin?
Në rajonin tonë, retorika për digjitalizimin është shpesh e pranishme në deklaratat politike, por implementimi real mbetet i ngadalshëm. Problemet janë të shumta: mungesa e infrastrukturës, rezistenca brenda administratës publike, mungesa e kuadrit ligjor efikas dhe – më e rëndësishmja – mosbesimi i thellë i qytetarëve ndaj institucioneve.
Digjitalizimi nuk mund të jetë një projekt teknik i menaxhuar vetëm nga ministritë e teknologjisë. Ai kërkon reformë të thellë administrative, ndryshim kulture në administratën publike dhe edukim të qytetarëve për të përdorur mjetet e reja. Në shumë vende të Ballkanit, digjitalizimi përdoret më shumë si slogan politik se sa si prioritet real zhvillimi.
Por Ballkani ka një avantazh të papritur
Ndryshe nga vendet perëndimore me sisteme të konsoliduara, Ballkani nuk ka aq shumë “infrastrukturë të vjetër” që duhet zëvendësuar. Në këtë kuptim, vendet tona kanë një shans për të “kapërcyer” faza të caktuara të zhvillimit dhe të ndërtojnë sisteme moderne nga e para – njësoj siç bëri Estonia në fund të viteve ’90.
Shembujt pozitivë nuk mungojnë as në Ballkan. Shqipëria ka bërë hapa të rëndësishëm me portalin “e-Albania”, Maqedonia e Veriut ka filluar me digjitalizimin e shërbimeve për qytetarët dhe bizneset, ndërsa Serbia ka investuar në zhvillimin e identitetit digjital. Por këto përpjekje janë ende të fragmentuara dhe shpesh të pakoordinuara.
Çfarë duhet bërë?
- Vizion politik afatgjatë, jo vetëm projekte afatshkurtra për marketing elektoral. Qeveritë duhet të bien dakord për një strategji kombëtare për digjitalizimin që tejkalon ciklet zgjedhore.
- Ndërtimi i besimit përmes transparencës. Ashtu si në Estoni, qytetarët duhet të dinë kush ka akses në të dhënat e tyre dhe për çfarë qëllimi. Kjo është thelbësore për ta bindur publikun se digjitalizimi nuk është kontroll shtetëror, por një mjet për lehtësimin e jetës.
- Investimi në arsim dhe edukim digjital, që nga bankat e shkollës deri te trajnimi i administratës publike.
- Partneritete rajonale për të ndarë përvojat dhe ndoshta për të ndërtuar sisteme të përbashkëta, që do të mundësonin lëvizjen e lirë të njerëzve, bizneseve dhe të dhënave.
Një model për t’u ndjekur, por jo për t’u kopjuar verbërisht
Përvoja e Estonisë nuk është e përkryer dhe sigurisht nuk është e transplantueshme pa reflektim kritik. Por ajo shërben si dëshmi se një vend i vogël, pa burime të mëdha natyrore, mund të ndërtojë një model shtetëror të bazuar në teknologji, efikasitet dhe besim.
Ballkani ka nevojë për këtë frymë: për një administratë që funksionon, për qytetarë që ndihen të fuqizuar dhe për institucione që punojnë në shërbim të shoqërisë. Digjitalizimi nuk është qëllim në vetvete, por një mjet për të ndërtuar një shtet më të ndershëm, më efikas dhe më afër qytetarit.
Dhe pikërisht këtu, përvoja e Estonisë na fton të mësojmë – jo vetëm si të përdorim teknologjinë, por si të rindërtojmë besimin në shtet.
