Tridhjetë vjet më parë, më 11 korrik 1995, në zemër të Evropës ndodhi një nga tragjeditë më të rënda të shekullit XX. Në qytetin e Srebrenicës në Bosnje e Hercegovinë, mbi 8,000 burra dhe djem boshnjakë myslimanë u ekzekutuan në mënyrë sistematike nga forcat serbe të Bosnjës, nën komandën e Ratko Mladić.
Masakra ndodhi në një zonë të shpallur nga Kombet e Bashkuara si “zonë e sigurt”, e cila ishte nën mbikëqyrjen e trupave paqeruajtëse holandeze të UNPROFOR-it. Megjithatë, përballë avancimit të forcave serbe, paqeruajtësit u tërhoqën dhe e lanë popullatën civile të pambrojtur. Ajo që pasoi ishte një akt i planifikuar i shfarosjes në bazë të përkatësisë etnike dhe fetare.
Një krim që u shpall zyrtarisht gjenocid
Masakra e Srebrenicës u njoh zyrtarisht si gjenocid nga Gjykata Ndërkombëtare për Krime në Ish-Jugosllavi (ICTY) dhe nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (ICJ). Gjeneral Ratko Mladić dhe liderë të tjerë politikë e ushtarakë serbë, përfshirë Radovan Karadžić, u shpallën fajtorë për gjenocid dhe krime kundër njerëzimit.
Pas gjenocidit, trupat e viktimave u hodhën në varreza masive, shumica prej të cilave u zhvendosën disa herë nga autorët e krimit për të fshehur gjurmët. Deri më sot, janë identifikuar mbi 6,700 viktima falë analizave të ADN-së, ndërsa qindra të tjerë mbeten të zhdukur.
Potoçari – vendi i dhimbjes dhe i kujtesës kolektive
Që nga viti 2003, çdo 11 korrik në Kompleksin Memorial të Potoçarit zhvillohen ceremoni përkujtimore, ku prehen viktimat e gjenocidit. Familjarët e tyre, qytetarë nga mbarë bota, liderë politikë dhe përfaqësues të organizatave ndërkombëtare mblidhen për të nderuar kujtimin e të rënëve.
Në këtë 30-vjetor, do të bëhen varrimet e viktimave të sapoidentifikuara, duke e kthyer edhe njëherë vendin e krimit në një vend reflektimi, dhimbjeje dhe rezistence ndaj harresës.
Kundër mohimit dhe harresës
Fatkeqësisht, edhe sot e kësaj dite, në disa qarqe politike në rajon, gjenocidi i Srebrenicës mohohet ose relativizohet. Për më tepër, kriminelët e luftës vazhdojnë të glorifikohen në diskursin publik në disa pjesë të Bosnjës dhe Serbisë.
Kjo e bën edhe më të rëndësishëm kujtimin dhe përkujtimin. Të mos harrojmë nuk është vetëm detyrë ndaj viktimave, por është edhe një detyrë morale dhe politike për të mbrojtur vlerat universale të drejtësisë, të drejtave të njeriut dhe jetës njerëzore.
Solidaritet nga shqiptarët dhe nga mbarë bota
Populli shqiptar, si në Shqipëri, Kosovë, Maqedoninë e Veriut e diasporë, ka treguar vazhdimisht solidaritet me viktimat e Srebrenicës. Në çdo përvjetor, organizohen homazhe, ekspozita, dokumentarë dhe marshime përkujtimore, ku theksohet rëndësia e ballafaqimit me të kaluarën dhe ruajtjes së paqes në rajon.
Srebrenica është simbol i një plage të hapur, por edhe i një rezistence ndaj harresës.
Tridhjetë vjet më pas, kujtesa për Srebrenicën na mëson se paqja nuk është e përhershme, drejtësia nuk është automatike, dhe se urrejtja, nëse nuk ndalet në kohë, mund të sjellë tragjedi të papërfytyrueshme.
Mos harro. Mos lejo të mohohet. Mos lejo të përsëritet.
