PRESSJE.TV / Furkan Abdula
Në një rrugë të zakonshme në Shkup, në një lagje të Tiranës apo në një cep të Prishtinës, skena është pothuajse identike. Tavolina të mbushura, filxhanë kafeje, biseda që fillojnë dhe shpesh mbeten në sipërfaqe. Nuk është një moment i veçantë. Është përditshmëri. Dhe pikërisht për këtë arsye, rrallë vihet në diskutim.
Dalja në Ballkan nuk kërkon planifikim të madh. Nuk kërkon aktivitet, nuk kërkon arsye. Mjafton një mesazh i shkurtër: “hajde për kafe”. Një ftesë që nuk refuzohet lehtë, sepse është bërë forma më e thjeshtë dhe më e pranueshme e të qenit bashkë.
Kjo nuk është rastësi. Është strukturë.
Një dalje që nuk ka nevojë për alternativë
Në shumë qytete të rajonit, opsionet për të kaluar kohën jashtë janë të kufizuara. Hapësirat publike janë të pakta ose jo funksionale. Aktivitetet kulturore nuk janë të përditshme. Sporti mbetet individual, jo social. Dhe në këtë boshllëk, kafeja nuk është thjesht zgjedhje. Është zgjidhje.
Ajo zëvendëson shumë gjëra në të njëjtën kohë. Është vend takimi, vend pune, vend pushimi. Një hapësirë ku mund të qëndrosh gjatë pa presion dhe pa strukturë. Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse funksionon kaq mirë: nuk kërkon asgjë nga ti, përveç pranisë.
Por pikërisht kjo e bën edhe të përsëritshme. Sepse kur çdo dalje ndjek të njëjtin model, përvoja fillon të humbasë dallimin.
Monotonia që nuk shqetëson
Ajo që në një kontekst tjetër mund të dukej monotone, në Ballkan është bërë normë. Njerëzit nuk e përjetojnë si kufizim. Përkundrazi, e shohin si rehati. Një ritëm i njohur, i parashikueshëm, i lehtë për t’u mbajtur.
Dhe këtu qëndron një paradoks interesant. Ndërsa në shumë vende kërkohet vazhdimisht “diçka ndryshe”, në Ballkan stabiliteti i të njëjtës dalje krijon një ndjenjë sigurie sociale. Nuk ka nevojë për risi kur formula funksionon.
Kjo nuk do të thotë që nuk ka mungesë alternativash. Do të thotë që mungesa është normalizuar në një mënyrë që nuk ndjehet si problem urgjent.
Më shumë se kafe, një mënyrë për të qenë bashkë
Reduktimi i jetës sociale në një model të vetëm mund të duket kufizues në analizë. Por në praktikë, ai krijon një gjë që shpesh mungon në shoqëri më të zhvilluara: vazhdimësi në kontaktin njerëzor.
Në Ballkan, takimet nuk planifikohen javë më parë. Nuk kërkojnë koordinim kompleks. Janë spontane, të shpeshta dhe të arritshme për pothuajse të gjithë. Kjo krijon një lloj komuniteti të përditshëm, ku njerëzit mbeten të lidhur pa shumë përpjekje.
Kafeja, në këtë kuptim, nuk është vetëm pije. Është infrastrukturë sociale.
Mes kufizimit dhe forcës
Do të ishte e lehtë të kritikohej kjo kulturë si mungesë kreativiteti social. Por kjo do të ishte një lexim i cekët. Sepse ajo që duket si kufizim, në të njëjtën kohë është edhe një formë adaptimi.
Kur nuk ka shumë alternativa, njerëzit e bëjnë maksimumin me atë që kanë. Dhe në rastin e Ballkanit, ajo që kanë është një kulturë e fortë e të qenit bashkë, edhe në formën më të thjeshtë të saj.
Pyetja nuk është pse gjithçka përfundon në kafe.
Pyetja është pse, pavarësisht se gjithçka përfundon në kafe, njerëzit vazhdojnë ta zgjedhin atë.
Sepse ndoshta, përtej monotonisë, aty gjendet diçka që nuk zëvendësohet lehtë: një mënyrë e thjeshtë, e drejtpërdrejtë dhe e vazhdueshme për të qenë bashkë.
