PRESSJE.TV / Furkan Abdula
Për vite me radhë, rasti i Nikola Gruevski është trajtuar si një kapitull i mbyllur në letër, por i hapur në realitet. Një i dënuar për korrupsion në Maqedonia e Veriut, që nuk u përball me drejtësinë, por arriti ta shmangë atë duke kaluar kufijtë dhe duke përfunduar në Hungari.
Ajo që e bëri këtë rast të ndryshëm nuk ishte vetëm arratisja. Ishte mënyra se si ajo u kthye në strehim politik. Nën qeverisjen e Viktor Orban, Gruevski mori azil dhe u paraqit si viktimë politike, duke e zhvendosur çështjen nga një dënim penal në një debat ideologjik.
Por ky narrativ po fillon të lëkundet.
Deklarata e fundit e Peter Magyar ndryshon tonin në mënyrë të drejtpërdrejtë. Kur ai thotë se Hungaria nuk duhet të jetë vend strehimi për persona të kërkuar ndërkombëtarisht dhe përmend konkretisht Gruevskin, mesazhi nuk është diplomatik. Është politik dhe juridik në të njëjtën kohë.
Ky është ndryshimi thelbësor. Për herë të parë, një figurë që synon të drejtojë Hungarinë nuk e trajton Gruevskin si çështje të diskutueshme, por si problem të qartë ligjor.
Nga arratisje në mbrojtje politike
Rasti i Gruevskit nuk është vetëm histori personale. Ai është shembull i një sistemi që për vite ka funksionuar përtej kufijve kombëtarë. Një sistem ku lidhjet politike mund të ofrojnë mbrojtje edhe pasi drejtësia ka dhënë verdiktin e saj.
Dënimi i tij për korrupsion, konkretisht në rastin e blerjes së një automjeti luksoz me fonde publike, ishte vetëm një pjesë e një tabloje më të gjerë që përfshinte akuza për kapje të institucioneve dhe abuzim me pushtetin. Por asnjëra nga këto nuk pati efektin final që pritej: përballjen me dënimin.
Arratisja e tij nuk ishte spontane. Ishte e mundur. Dhe më pas u bë e qëndrueshme përmes azilit.
Një deklaratë dhe shumë pikëpyetje
Me ndryshimin e tonit në Budapest, pyetja që lind nuk është më teorike.
A mund të vazhdojë kjo mbrojtje?
Në aspektin politik, sinjali është i qartë. Një Hungari e drejtuar nga Peter Magyar kërkon të distancohet nga praktikat e mëparshme dhe të rikthejë besueshmërinë në raport me Bashkimi Evropian dhe NATO.
Por në aspektin juridik, realiteti është më kompleks.
Ekstradimi nuk është vendim politik i drejtpërdrejtë. Ai kalon nëpër procedura ligjore, vendime gjykatash dhe marrëveshje ndërkombëtare. Kjo do të thotë se edhe nëse vullneti politik ekziston, rezultati nuk është automatik.
Kjo është pika ku shumë analiza gabojnë. E trajtojnë deklaratën si vendim. Në fakt, ajo është vetëm fillimi i një procesi që mund të zgjasë dhe që nuk ka garanci.
Ballkani dhe një precedent i ri
Ajo që e bën këtë zhvillim të rëndësishëm për rajonin është precedenti.
Për vite, rasti i Gruevskit ka krijuar një perceptim të rrezikshëm: se drejtësia mund të shmanget nëse ekziston rruga e duhur politike. Se kufijtë nuk janë fundi i procesit, por shpëtimi prej tij.
Nëse kjo logjikë thyhet, atëherë nuk ndryshon vetëm fati i një individi. Ndryshon vetë ideja se si funksionon përgjegjësia politike në Ballkan.
Por nëse gjithçka mbetet në deklarata, atëherë mesazhi është tjetër: sistemi ndryshon në retorikë, por jo në praktikë.
Në fund, pyetja mbetet e hapur. Jo nëse Gruevski duhet të kthehet, por nëse këtë herë ka vërtet një mekanizëm që mund ta detyrojë të kthehet.
Sepse drejtësia nuk matet me vendime në letër. Matet me faktin nëse ato zbatohen.
