PRESSJE.TV / Furkan Abdula
Në Maqedoninë e Veriut, mediat në gjuhën shqipe prej kohësh nuk vlerësohen më mbi bazën e pyetjes “çfarë raportojnë?”, por “kë përfaqësojnë?”. Kjo nuk është një akuzë e drejtpërdrejtë, por një konstatim i një realiteti tashmë të normalizuar. Mediat që dikur pretendonin të ishin ndërmjetës mes publikut dhe pushtetit, sot shpesh funksionojnë si zgjatim i këtij të fundit — me gjuhë të zbutur, me heshtje selektive dhe me prioritete që nuk burojnë nga interesi publik.
Problemi nuk qëndron te ekzistenca e qëndrimeve editoriale. Çdo media ka një këndvështrim, një botëkuptim dhe një sens politik të vetin. Problemi shfaqet në momentin kur ky këndvështrim zëvendëson funksionin publik. Kur lajmi filtrohet jo sipas rëndësisë shoqërore, por sipas interesit partiak. Kur skandali relativizohet, kritika amortizohet dhe propaganda maskohet nën petkun e “informimit”.
Mediat në gjuhën shqipe veprojnë në një hapësirë të kufizuar, me treg të vogël, burime reklamuese të pakta dhe presion të vazhdueshëm politik. Këto janë fakte të pamohueshme. Por ato nuk mund të shërbejnë si justifikim i përhershëm për braktisjen e rolit kritik. Sepse në çastin kur media pranon të mbijetojë duke sakrifikuar besueshmërinë, ajo pushon së qeni media — dhe shndërrohet në instrument.
Kur redaksia shndërrohet në zyrë komunikimi
Në shumë raste, kufiri mes lajmit dhe deklaratës partiake është bërë pothuajse i padallueshëm. Tituj identikë, fjalor i njëjtë, prioritete të sinkronizuara. Ngjarje që prekin drejtpërdrejt jetën e qytetarëve anashkalohen, ndërsa aktivitetet simbolike të pushtetit trajtohen si arritje madhore. Kjo nuk ndodh rastësisht. Është pasojë e një marrëdhënieje të ndërtuar mbi varësi, e jo mbi distancë profesionale.
Në momentin kur media heq dorë nga pyetja “pse?” dhe mjaftohet me “çfarë u tha”, ajo pushon së ushtruari funksionin e kontrollit mbi pushtetin. Ajo shndërrohet në megafon. Dhe megafoni nuk i shërben publikut, por atij që flet më fort.
Heshtja si formë bashkëpunimi
Një nga format më të rrezikshme të këtij degradimi nuk është propaganda aktive, por heshtja. Mosraportimi. Injorimi i temave të pakëndshme. Kalimi i shpejtë mbi dështime institucionale që, po të vinin nga “kampi tjetër”, do të dominonin agjendën mediatike për ditë të tëra.
Kjo heshtje prodhon një realitet informativ të deformuar, ku publiku nuk gënjehet hapur, por mbahet në errësirë selektive. Dhe kjo është ndoshta forma më e sofistikuar e manipulimit publik.
Kriza e medias si krizë besimi shoqëror
Pasojat nuk janë vetëm profesionale, por thellësisht shoqërore. Qytetarët po humbin besimin jo vetëm te media, por te vetë ideja e informimit të pavarur. Skepticizmi po rritet, apatia po thellohet dhe hapësira publike po mbushet me zëra alternativë, shpesh të pakontrolluar dhe potencialisht të rrezikshëm.
Në këtë kontekst, media që pretendon të jetë “neutrale”, ndërkohë që është e varur, nuk është neutrale. Ajo është pjesë përbërëse e problemit.
Vetëkritika si kusht mbijetese
Ky nuk është një tekst kundër mediave. Është një thirrje për vetëdijësim profesional. Mediat në gjuhën shqipe nuk e kanë luksin të sillen si aktorë dytësorë në shoqëri. Ato mbartin një përgjegjësi të shtuar në një shtet multietnik, ku informacioni i deformuar prodhon pasoja reale dhe afatgjata.
Rikthimi i funksionit publik nuk vjen përmes deklaratave për pavarësi editoriale, por përmes praktikës së përditshme: çfarë raportohet, çfarë heshtet dhe kujt i drejtohen pyetjet e vështira.
Nëse kjo nuk ndodh sot, nesër mund të jetë tepër vonë. Sepse një media që humb besimin, rrallëherë e rifiton atë. Dhe atëherë nuk do të flasim më për zë publik apo zgjatim partiak, por për një hapësirë publike të zbrazët — ku askush nuk mban përgjegjësi dhe askush nuk pyet.
