Në Maqedoninë e Veriut, Bashkimi Evropian vazhdon të gëzojë mbështetje deklarative, por viti 2025 e thekson një kontradiktë që nuk mund të injorohet: mbështetja nuk përkthehet më në besim konkret. Kjo është ajo që ekspozon Sondazhi Vjetor 2025 mbi perceptimet e qytetarëve ndaj Bashkimit Evropian, i realizuar nga Instituti për Demokraci “Societas Civilis” – Shkup (IDSCS) me mbështetje të Friedrich Ebert Stiftung.
Sipas këtij sondazhi, rreth 65% e të anketuarve e konsiderojnë integrimin në BE diçka pozitive, por vetëm 19% janë absolutisht të sigurt se vendi do të anëtarësohet brenda 5 viteve të ardhshme. Ky boshllëk mes mbështetjes deklarative dhe besimit në rezultatin konkret është thelbësor për të kuptuar krizën e perceptimit.
Sondazhi tregon një shoqëri që nuk është anti-evropiane, por e lodhur nga një proces që duket i pafund, i paqartë dhe i shkëputur nga përvoja e përditshme. Ndërkohë që shumica e qytetarëve e sheh BE-në si orientim pozitiv, vetëm pak më shumë se 30% besojnë se reformat e deritanishme kanë sjellë ndonjë ndryshim të dukshëm në jetën e tyre të përditshme. Dhe kur pritshmëritë bien, besimi nuk zhduket me zhurmë — ai venitet në heshtje.
Nga projekt politik në marrëdhënie financiare
Në vitet e para të procesit të integrimit, BE-ja përfaqësonte një projekt politik me premtime të qarta: reforma, standarde, zhvillim dhe perspektivë. Sot, për një pjesë të konsiderueshme të qytetarëve, BE-ja perceptohet më shumë si donator sesa si bashkësi politike. Fondet, projektet dhe asistenca teknike janë të dukshme; anëtarësimi, jo.
Sondazhi tregon një realitet tjetër të hidhur: rreth 43% mendojnë se vendi ka më shumë përparësi si shtet i pavarur sesa si anëtar i BE-së në këtë moment. Kjo zhvendosje perceptimi është themelore, sepse e redukton integrimin në marrëdhënie financiare, jo në transformim shoqëror.
Këtu qëndron problemi kryesor: mbështetja për BE-në nuk buron më nga bindja se procesi do të përfundojë, por nga mungesa e alternativave të besueshme. BE-ja mbetet zgjedhja “më pak e keqe”, jo vizioni që mobilizon shoqërinë. Ky nuk është entuziazëm evropian; është pragmatizëm i ftohtë.
Reformat që fliten, por nuk ndihen
Sondazhi nxjerr në pah edhe një tjetër realitet të pakëndshëm për elitat politike: qytetarët nuk e lidhin më integrimin evropian me performancën e institucioneve vendore. Reformat fliten në publik, por vetëm pak më shumë se 30% e qytetarëve shohin një ndryshim të dukshëm në jetën e përditshme nga implementimi i tyre.
Në këtë kontekst, BE-ja shihet si proces i kontrolluar nga veto politike dhe kalkulime diplomatike, jo si rrugë e bazuar në meritë dhe rezultate.
Kjo ndarje mes diskursit zyrtar dhe përvojës qytetare krijon një krizë besimi që sondazhi e nënkupton qartë, edhe kur nuk e artikulon drejtpërdrejt. Qytetarët nuk po e refuzojnë BE-në; ata po distancohen emocionalisht nga premtimi i saj. Kjo distancë është veçanërisht e dukshme te të rinjtë, të cilët, ndonëse më të ekspozuar ndaj vlerave evropiane, janë edhe më skeptikë ndaj procesit real të integrimit. Për ta, BE-ja nuk është më premtim për të ardhmen, por një narrativë që përsëritet pa afat.
Kur besimi humbet, procesi zbrazet
Ndihma financiare vlerësohet, por nuk krijon ndjenjë afërsie politike. Përkundrazi, ajo shpesh përforcon idenë e një marrëdhënieje asimetrike, ku vendi mbetet përfitues pasiv, jo partner në ndërtim. Kjo e dobëson edhe më tej fuqinë normative të BE-së, duke e zhveshur nga roli i saj si motor reformash.
Ajo që sondazhi nuk thotë drejtpërdrejt, por sugjeron qartë, është se integrimi evropian ka humbur aftësinë për të mobilizuar shoqërinë rreth reformave të vështira. Kur procesi nuk besohet më, reformat shihen si detyrim formal, jo si investim në të ardhmen.
Problemi i Maqedonisë së Veriut nuk është se qytetarët po largohen nga Bashkimi Evropian. Problemi është se Bashkimi Evropian po largohet gradualisht nga imagjinata politike e qytetarëve. Mbështetja pa besim është gjendje e përkohshme, por nëse vazhdon, ajo shndërrohet në indiferencë — dhe indiferenca është shumë më e rrezikshme se skepticizmi i hapur.
Nëse BE-ja dhe elitat vendore nuk e adresojnë këtë krizë perceptimi, sondazhet e ardhshme — sërish nga të njëjtat institucione kërkimore — do të tregojnë të njëjtën gjë me fjalë të tjera: një proces që vazhdon formalisht, por zbrazet politikisht. Integrimi evropian nuk rrezikohet nga mungesa e mbështetjes, por nga mungesa e besimit se ai ende ka kuptim real.
