Eurobarometri i fundit nxjerr në pah një kontrast që, në pamje të parë, duket i thjeshtë: Shqipëria renditet ndër vendet me nivelin më të lartë të besimit ndaj Bashkimit Evropian, ndërsa Serbia shënon nivelin më të ulët në Ballkan. Sipas të dhënave të Eurobarometrit, mbi 70% e qytetarëve në Shqipëri shprehin besim ndaj BE-së, ndërkohë që në Serbi ky nivel zbret nën 35%. Por ky rezultat nuk flet vetëm për qëndrime publike ndaj BE-së; ai ekspozon mënyrën se si shoqëritë e rajonit e lexojnë pushtetin, orientimin politik dhe vetë idenë e së ardhmes.
Eurobarometri, si instrument standard i matjes së opinionit publik në vendet anëtare dhe kandidate, nuk mat entuziazëm abstrakt. Ai mat besim institucional. Dhe pikërisht këtu nis problemi: besimi ndaj BE-së në Ballkan nuk është gjithmonë rezultat i përvojës me Brukselin, por shpesh pasqyrim i krizave të brendshme politike.
Shqipëria: besim pa alternativë
Në Shqipëri, besimi i lartë ndaj BE-së nuk duhet lexuar domosdoshmërisht si sukses i procesit të integrimit. Përkundrazi, ai shpesh është produkt i mungesës së alternativave politike dhe institucionale. BE-ja perceptohet si garancia e vetme e një rendi funksional: drejtësi, rregulla, kontroll mbi pushtetin. Eurobarometri tregon se besimi ndaj institucioneve kombëtare në Shqipëri mbetet dukshëm më i ulët se besimi ndaj BE-së, duke krijuar një zhvendosje të pritshmërive nga brenda jashtë.
Në këtë kuptim, besimi ndaj BE-së është më shumë shpresë e deleguar sesa rezultat konkret. Ai nuk buron nga reforma të përfunduara apo nga ndjesia se procesi po ecën me ritëm të drejtë, por nga bindja se pa BE-në, sistemi do të ishte edhe më i brishtë. Ky është besim instrumental, jo domosdoshmërisht besim i ndërtuar mbi përvojë pozitive.
Kjo e bën paradoksal rezultatin: Shqipëria i beson BE-së më shumë se shumë vende anëtare, por pa qenë ende pjesë e saj dhe pa pasur përfitimet e plota të integrimit.
Serbia: skepticizëm i kultivuar politikisht
Në anën tjetër të spektrit, Serbia shfaq nivelin më të ulët të besimit ndaj BE-së në rajon. Sipas Eurobarometrit, një shumicë relative e qytetarëve serbë shprehin neutralitet ose mosbesim ndaj BE-së, ndërsa vetëm rreth një e treta e shohin Bashkimin Evropian si institucion të besueshëm. Ky nuk është rezultat i keqkuptimeve publike, por produkt i një strategjie politike afatgjatë.
Diskursi zyrtar serb e ka trajtuar BE-në si partner instrumental, jo si destinacion normativ. Narrativa e “balancimit gjeopolitik”, retorika e sovranitetit të kërcënuar dhe përdorimi i krizave rajonale për konsum të brendshëm kanë ndërtuar një klimë ku skepticizmi ndaj BE-së është normalizuar. Eurobarometri, në këtë rast, nuk mat distancë spontane të qytetarëve, por rezultat të drejtpërdrejtë të komunikimit politik shtetëror.
Serbia nuk është anti-evropiane në mënyrë absolute; ajo është selektivisht evropiane. Pranon fondet, refuzon normat. Kjo kontradiktë reflektohet qartë në nivelin e ulët të besimit publik.
Çfarë na thotë realisht Eurobarometri?
Kontrasti Shqipëri–Serbi nuk duhet lexuar si garë morale. Ai është diagnozë politike. Besimi i lartë ndaj BE-së nuk është automatikisht shenjë e shëndetit demokratik; po ashtu, skepticizmi nuk është domosdoshmërisht refuzim i vlerave evropiane.
Eurobarometri tregon se në Ballkan, BE-ja funksionon si pasqyrë e krizave të brendshme. Aty ku institucionet kombëtare janë të dobëta, besimi ndaj BE-së rritet. Aty ku pushteti kontrollon narrativën dhe relativizon standardet evropiane, besimi bie.
Rreziku i një besimi të pashëndetshëm
Nëse Shqipëria vazhdon të ketë besim të lartë pa progres të prekshëm, ky besim rrezikon të shndërrohet në zhgënjim. Nëse Serbia vazhdon të kultivojë skepticizëm, rrezikon të institucionalizojë distancën politike nga BE-ja pa e artikuluar kurrë hapur.
Eurobarometri nuk është thjesht statistikë. Ai është paralajmërim. Tregon se integrimi evropian në Ballkan nuk po matet më me kapituj dhe data, por me besim publik. Dhe ky besim, ndryshe nga procedurat, humbet shumë më shpejt sesa fitohet.
Në fund, pyetja nuk është pse Shqipëria i beson më shumë BE-së se Serbia. Pyetja reale është: çfarë do të ndodhë kur besimi të përballet me realitetin politik? Dhe sa e përgatitur është vetë BE-ja për ta përballuar këtë moment.
