PRESSJE.TV / Furkan Abdula
Një realitet me dy fytyra
Në shumë vende të Ballkanit, bursa universitare shpallen si simbol i përkushtimit institucional ndaj arsimit dhe rinisë. Por sa ndihmojnë realisht këto mbështetje financiare në rrugëtimin akademik të studentëve? Dhe ku qëndron rajoni krahasuar me vendet më të zhvilluara në Evropë?
Ky artikull synon të ofrojë një pasqyrë të ndershme dhe krahasuese të politikave të bursave universitare në vende si Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut, Serbia, Mali i Zi dhe Bosnjë-Hercegovina, duke analizuar qëllimin, efektin dhe boshllëqet në sistemin e mbështetjes studentore.
Llojet e bursave: më shumë shpërblim sesa mbështetje?
Në të gjitha vendet e Ballkanit ekzistojnë bursa për meritë, për kategori të veçanta sociale, si dhe bursa për studime jashtë vendit. Megjithatë, shpesh bursa për merita janë më shumë një shpërblim simbolik sesa ndihmë e qëndrueshme për jetesën studentore.
P.sh., në shumë raste në Shqipëri apo Kosovë, një bursë mujore universitare varion nga 3 000 – 7 000 lekë / 30 – 60 euro, shifër që në shumicën e rasteve nuk mjafton as për shpenzimet bazike mujore, si transporti, librat apo ushqimi.
Në Maqedoninë e Veriut, bursa të veçanta u ofrohen studentëve të kategorive të margjinalizuara ose të minoriteteve etnike, përfshirë studentët shqiptarë, por procedurat aplikimi shpesh janë të ngadalta, të paqarta dhe me kufizime administrative që e bëjnë përfitimin më të vështirë sesa duhet.
Pabarazi rajonale në përkrahjen për studentët
| Vendi | Bursa mesatare mujore | Prioriteti i politikave publike | Komente |
| Shqipëri | 3 000 – 7 000 lekë | I moderuar | Mungesë indeksimi sipas kostos së jetesës |
| Kosovë | 40 – 70 euro | I moderuar | Bursa për merita dhe kategori sociale, por fondet janë të limituara |
| Maqedonia e Veriut | 2 000 – 5 000 denarë | I lartë në dokumente, më i ulët në zbatim | Mbështetje për minoritete, por burokraci |
| Serbia | 8 000 – 13 000 dinarë | I qëndrueshëm | Sistem më i konsoliduar i kredive dhe bursave |
| Mali i Zi | 50 – 100 euro | I kufizuar | Bursa për degë prioritare, por mungon mbështetja universale |
| Bosnjë-Hercegovina | Varion sipas kantonit | I pakoordinuar | Mungesë standardesh kombëtare |
Kostoja e padukshme e studimeve
Edhe pse shumë universitete publike ofrojnë tarifa të ulëta ose të përballueshme për regjistrimin, kostoja reale e studimeve përfshin shumë më tepër: qiranë e banesës, librat akademikë, transportin, ushqimin dhe shpesh, pjesëmarrjen në aktivitete jashtëakademike që janë pjesë e zhvillimit profesional.
Shumë studentë në rajon punojnë me kohë të pjesshme për të përballuar këto kosto – shpesh në sektorë joformalë dhe me pagesa minimale. Në këtë kontekst, mungesa e një sistemi të qëndrueshëm dhe gjithëpërfshirës të bursave e shtyn studentin drejt kompromisit mes cilësisë së studimeve dhe nevojës ekonomike.
Shembuj për t’u ndjekur dhe për të reflektuar
Disa programe rajonale dhe ndërkombëtare ofrojnë një model më efektiv për mbështetjen e studentëve:
- Programi Erasmus+ nuk është vetëm një mundësi për shkëmbim studentor, por një shembull i bursave që mbulojnë realisht koston e jetesës.
- Fonde kombëtare për degë të nevojshme në tregun e punës, si teknologjia, mjekësia apo mësuesia, mund të ndihmojnë edhe në orientimin strategjik të studentëve.
Gjithashtu, disa bashki në Shqipëri dhe Kosovë kanë nisur skema të mbështetjes së studentëve të mirë në nivel lokal – një praktikë që meriton të zgjerohet edhe në vende të tjera.
Çfarë mund të përmirësohet?
- Rritja e vlerës reale të bursave – në përputhje me koston mesatare të jetesës në secilin vend.
- Zgjerimi i mbështetjes për kategori më të gjera – jo vetëm për studentët me nota të larta, por edhe për ata me vështirësi ekonomike.
- Simplifikimi i procedurave – procesi i aplikimit shpesh është i ndërlikuar dhe me pak transparencë.
- Monitorim dhe transparencë – publikimi i të dhënave mbi numrin e bursave, përfituesit dhe përzgjedhjen.
- Integrimi i mbështetjes sociale me atë akademike – për të garantuar që studentët jo vetëm të regjistrohen, por të mos ndërpresin studimet për arsye ekonomike.
Ndihmë apo simbolikë?
Bursat në Ballkan nuk mungojnë, por mbeten shpesh simbolike dhe larg realitetit ekonomik të një studenti të zakonshëm. Qeveritë flasin me të drejtë për rëndësinë e arsimit dhe të rinisë, por pa një sistem të fortë dhe të qëndrueshëm mbështetjeje, këto fjalë mbeten bosh.
Studenti nuk ka nevojë vetëm për motivim moral, por për kushte reale që t’i lejojnë të përqendrohet në arsim, jo në mbijetesë. Investimi në studentët është investim në të ardhmen e rajonit – dhe bursa është vetëm fillimi.
