PRESSJE.TV / Furkan Abdula
Vendet e Ballkanit Perëndimor kanë marrë rolin e “të gjelbrit të ri” me entuziazëm: deklarata për energji të pastër, bashkëpunime me BE-në për klimën, dhe strategji të mbrojtjes së natyrës. Megjithatë, pas kësaj fasade që tingëllon ekologjike, fshihet një realitet i kundërt: qindra hidrocentrale të vegjël po ndërtohen në zemër të lumenjve natyrorë, shpesh në zonat më të pastra dhe ekologjikisht të ndjeshme.
Ky është një rast klasik i greenwashing-ut – kur një qeveri apo kompani pretendon se po vepron në emër të mbrojtjes së mjedisit, ndërkohë që në praktikë po e dëmton atë rëndë.
Hidrocentrale që shiten si “të pastra”, por shkatërrojnë lumenjtë
Raporti i fundit i Komisionit Evropian (prill 2025) dhe të dhënat e Bankës Botërore tregojnë se mbi 3 000 hidrocentrale të vegjël janë ndërtuar ose janë në ndërtim në Shqipëri, Maqedoni të Veriut, Bosnjë-Hercegovinë dhe Mal të Zi. Ato shiten si investime për “energji të rinovueshme”, por ndikimi në terren është dramatik:
- Lumenjtë devijohen dhe shterren pjesërisht ose tërësisht
- Uji rrjedh përmes tubacioneve industriale, duke lënë shtratin e thatë
- Peshqit zhduken, ekosistemet shemben
- Fshatrat përreth humbin burimet jetike të ujit
Në Maqedoninë e Veriut, për shembull, ndërtimi i hidrocentraleve në Zrnovska dhe lumëra të tjerë ka ndodhur pa konsultim me komunitetet dhe shpesh me leje të dyshimta. Në Shqipëri, sipas EcoAlbania, qindra projekte të tilla janë aprovuar në zona të mbrojtura, si në Valbonë apo në Theth, duke injoruar studimet për ndikimin mjedisor ose duke i manipuluar ato.
“Green” në fjalë, por jo në vepra
Qeveritë në Ballkan promovojnë veten si pjesë e tranzicionit të gjelbër të Evropës, por nuk përmbushin as standardet minimale për mbrojtjen e lumenjve. Komisioni Evropian në raportin për Shqipërinë e vitit 2025 shprehet se “ndërtimi i hidrocentraleve pa vlerësim të plotë të ndikimit mjedisor dhe pa pjesëmarrje publike bie ndesh me Marrëveshjen e Stabilizim-Asociimit”.
Kjo nuk është vetëm një çështje ekologjike, por një mashtrim sistematik i publikut dhe donatorëve ndërkombëtarë.
Pse është kjo greenwashing – dhe pse është e rrezikshme?
Sipas definicionit të Organizatës së Kombeve të Bashkuara, greenwashing është kur një institucion përfiton politikisht ose financiarisht nga prezantimi i rremë i projekteve si “ekologjike”. Kjo ndodh kur:
- Projektet paraqiten si “të gjelbra” për të marrë financime ndërkombëtare
- Deklaratat për mjedisin nuk përputhen me vendimet konkrete
- Lejet jepen në mënyrë të netransparente dhe pa konsultim publik
- Dëmi në terren injorohet, ndërsa propaganda vazhdon
Në Ballkan, kjo është bërë praktikë standarde: premtime të ndritshme për klimën dhe zhvillim të qëndrueshëm, por asnjë reflektim për rrënimin e pasurive natyrore.
Pasojat e heshtura të kësaj mashtrimi
Përveç dëmeve të pakthyeshme mjedisore, greenwashing-u krijon edhe mosbesim të thellë në publik. Kur njerëzit shohin që një lumë zhduket, ndërsa ministria shpall “suksesin energjetik”, atëherë çdo fjalë për “të gjelbërën” tingëllon bosh.
Ky mashtrim i qëllimshëm nuk e afron rajonin me BE-në – përkundrazi, e largon atë nga parimet themelore të transparencës dhe pjesëmarrjes qytetare.
Çfarë duhet të ndryshojë?
| Kush | Çfarë duhet të bëjë |
| Qeveritë | Të ndalojnë lejet për hidrocentrale në zona të mbrojtura dhe të rishikojnë projektet ekzistuese |
| BE & donatorët | Të ndërlidhin fondet mjedisore me kritere të matshme dhe vlerësim real të ndikimit ekologjik |
| Shoqëria civile | Të denoncojë rastet e greenwashing-ut dhe të ndjekë rrugë ligjore e ndërkombëtare |
| Mediat | Të hetojnë me guxim projektet që shiten si “të gjelbra” dhe të ekspozojnë kontradiktat |
Greenwashing-u nuk është zhvillim – është mashtrim
Ndërsa bota po lufton për të shpëtuar klimën, Ballkani po përjeton një realitet ku mjedisi shkatërrohet në emër të mbrojtjes. Ky është paradoksi më i rrezikshëm i kohës sonë. Dhe për sa kohë që qeveritë promovojnë energji të pastër ndërsa ujin e pastër e shterrin, nuk jemi përballë një tranzicioni të gjelbër – por përballë një mashtrimi të gjelbër.
